[Translation: TODO] ဝၼ်းၶိူဝ်းတႆး ဢမ်ႇၼၼ် ဝၼ်းမိူင်းတႆး ဢမ်ႇၼၼ် ဝၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး ၼႆႉ တီႈတေႉမၼ်း ပဵၼ်ဝၼ်းမိူဝ်ႈတွင်းမၢႆလွင်ႈဝၼ်းထီႈၸဵတ်း၊ လိူၼ်ထူၼ်ႈသွင်(ၾႅပ်ႇပႂႃႇရီႇ) ပီႊ 1947 ၼီႈ တီႈဝဵင်းပၢင်လူင် ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း၊ ဢၼ်ၽူႈတၢင်တူဝ်ၸုမ်းတႆး၊ ၶၢင်၊ ၶျၢင်း ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း တႄးႁူတ်ႈသၼ်လွႆၶဝ် လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်းၽွမ်ႉၸႂ်ၵၼ် တႃႇႁူမ်ႈႁွမ်းဢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃႈတီႈၶုၼ်ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။တၢင်းလမ်ႇလွင်ႈဝၼ်းၶိူဝ်းတႆး 7. 2. 1947 ၼီႈၼႆႉ ပဵၼ်ဝၼ်းလၢၵ်ႈလၢႆးလူင်ဝၼ်းၼိူင်ႈ ၼႂ်းပိုၼ်းတႆးပၢၼ်မႂ်ႇ။ ပဵၼ်ဝၼ်းဢၼ်တင်ႈလၵ်းထၢၼ်သၢၵ်ႈသေႇ ဢၼ်ၸႅင်ႈၼႄလႆႈဝႃႈ တႆးပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းလူင်ဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ႁူႉပွင်ႇလွင်ႈၵၢၼ်မိူင်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ။ ပဵၼ်ဝၼ်းပိူင်းၼႄဝႃႈ တႆးမီးၸိူဝ်ႉမီးၶိူဝ်း၊ မီးမၢၼ်ႈမီးမိူင်း၊ ပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းမေႃၽွမ်ႉႁူမ်ႈ ဢၼ်တႄႇတင်ႈလႆႈၸိုင်ႈမိူင်း၊ မီးလူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈ၊ မီးတုင်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸွမ်ပိဝ်ၸိုင်ႈမိူင်း၊ မီးၽဵင်းၵႂၢမ်းၸွမ်ပိဝ်တုင်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၶေႃၶေႃႈ ဢၼ်တူဝ်ႈတၼ်းၸႅင်ႈၼႄဝႃႈ ပဵၼ်ၶိူဝ်းလွတ်ႈလႅဝ်း ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶီႈၶႃႈတႂ်ႈမိုဝ်းၽႂ်။ ပဵၼ်ဝၼ်းဢၼ်တႅပ်းတတ်း သုၼ်ႇတၢင်းၽွၼ်းပၢင်ႈ လွင်ႈလီလွင်ႈၸႃႉ တႃႇပိုၼ်းတႆးမႃးဝၼ်းၼိူင်ႈ။ ပဵၼ်ဝၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇလီလူင်လီလိုမ်းပႅတ်ႈ၊ ပဵၼ်ဝၼ်းထုၵ်ႇလီဢဝ်ယိုင်ႈယႂ်ႇတႃႇထၢတ်ႈၸႂ် ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းယူႇတႃႇသေႇၼၼ်ႉဝၼ်းၼိူင်ႈ။ ပဵၼ်ဝၼ်းၵၵူၼ်းမိူင်းတႆး ၶိူဝ်းၵူၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆးတင်းလၢႆ ၵူႊလၢႆလၢႆၶိူဝ်း လႆႈၸႂ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ် ပဵၼ်ၼမ်ႉၼိူင်ႈၸႂ်လဵဝ်မႃးၼၼ်ႉဝၼ်းၼိူင်ႈ။ ပဵၼ်ဝၼ်း်ၸဝ်ႈၶႆႈၾႃႉၸိုင်ႈတႆးတင်းလၢႆ ႁူမ်ႈပႃးၵူၼ်းမိူင်းပတ်းပိုၼ်ႉတင်းသဵင်ႈ မေႃၽွမ်ႉႁူမ်ႈလႆႈၸႂ်ၵၼ် တႃႇၵေႃႇတင်ႈပဵၼ်လုမ်းလူင်တႅၼ်းၽွင်းမိူင်းတႆးလႄႈလိူၵ်ႈဢဝ်လႆႈၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်တၢင်တူဝ်မိူင်းတႆး (လူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈတႆးတူဝ်ႈတၼ်း)ဝႆႉထႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈၸႂ်ႈ။ ပဵၼ်ဝၼ်းဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈလႆႈလွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈ တႃႇၵေႃႇတင်ႈမုၵ်ႉၸုမ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈ ၶိူဝ်းတႄးႁူတ်ႈသၼ်လွႆၼၼ်ႉၵေႃႈၸႂ်ႈ။ ပဵၼ်ဝၼ်းတမ်းမၼ်ႈလႆႈၸႂ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈ တႃႇၸင်ႈၸႂ်ဢဝ်လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃႈ ပုၼ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၵေႃႈၸႂ်ႈယဝ်ႉ။ဝၼ်းလမ်ႇလွင်ႈၼႂ်းပိုၼ်း ပၢၼ်မႂ်ႇသိုပ်ႇပၢၼ်ၵဝ်ႇမႃး မႄးထတ်း ၼင်ႇပိူၼ်ႈမီးပိုၼ်းမိူင်းႁင်းၽႂ်မၼ်းၼၼ်ႉ ၶိူဝ်းတႆးၼႆၵေႃႈ မီးပိုၼ်းယၢဝ်းလူင် တႃႇတၢင်ႇၶႆႊၼေၵၼ်ယူႇ။ မိူဝ်ႈႁႅင်းဢူၼ်ႈ လႆႈႁူပ်ႉတေႃႇ လွင်ႈသုမ်းၵၢၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈၶိုၼ်းၶွၼ်ႈတုမ်ႊလႆႈဢဵၼ်ႁႅင်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၼၼ်ႉ ပိုၼ်းမိူင်းလႆႈၶိုၼ်းႁိူင်းသေ ပဵၼ်ယႂ်ႇမႃး။ ပိုၼ်းယၢဝ်းလူင်ၶိူဝ်းတႆး ဢၼ်တႄႇမႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈ 4700 လိူဝ်၊ ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵေႃႇတင်ႈလႆႈပိုၼ်း မိူင်းလူင်ႊ၊ မိူင်းပႃ၊ မိူင်းသူႈ၊ မိူင်းယေးလၢင် ၸိူဝ်းၼႆႉမႃး တေႃႇၵၢပ်ႈပၢၼ် မိူင်းသိူဝ်၊ မိူင်းဢၢႆႈလၢဝ်း၊ မိူင်းသီ (မိူင်းၼွင်သႄ - လၢၼ်ႉၸဝ်ႈ) ၶၢဝ်းတၢင်းႁိုင် 600 ပီ။ မိူင်းတိုင်းၶေႃ (764-952 ၶၢဝ်းႁိုင် 188 ပီ)၊ မိူင်းသႅၼ်သေႊ (957 - 1311 ၶၢဝ်းႁိုင် 354 ပီ)၊ မိူင်းမွၵ်ႇၶၢဝ်မၢဝ်းလူင်ၸေႊလၢၼ်ႉ (1311-1752 ၶၢဝ်းႁိုင် 347 ပီ)၊ ၵၢပ်ႈပၢၼ်မိူင်းၼၢႆး(1752-1887 ၶၢဝ်းႁိုင် 135ပီ) ၸိူဝ်းၼႆႉမႃး။ ၼင်ႇႁဝ်းတူၵ်းသုမ်း မိူဝ်ႈလႆႈၼႃႈလဵၵ်ႉတႃႇလႆတမ်ႇမႃးၵေႃႈမီးၼၼ်ႉ လွင်ႈမိူဝ်ႇဢွင်ႇပေႉမႃး မီးလွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ႇ ဢူဢၢႆၶိုဝ်ႉမႃးၵေႃႈတေႃႇမီးမႃးယူႇ။ ၼင်ႇၼႂ်းပိုၼ်း လႆႈမီးမႃး ၽူႈႁတ်းႁၢၼ် ၽူႈလီၸဝ်ႈတႄႇၸိုင်ႈတႄႇမိူင်းပၼ် ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၸဝ်ႈတေႃႇၶမ်း(ၵဵင်းႁုင်ႈ)၊ ၸဝ်ႈသိူဝ်ႁူမ်ႈႇၾႃႉ(ၸဝ်ႈသိူဝ်ၽိူၵ်ႇလူင်)၊ ၸဝ်ႈသီၼူႉလူဝ်ႇ၊ ၸဝ်ႈၽူင်းၵႃးယီးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၼႂ်းပိုၼ်းမိူင်းမၢဝ်းလူင်ၵေႃႈ လႆႈမီးၸဝ်ႈတႄႇတင်ႈမိူင်း ၸဝ်ႈၶုၼ်လူးၶုၼ်လၢႆး၊ ၶုၼ်တိုင်းၶမ်း၊ ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉ၊ ၸဝ်ႈသၢမ်လူင်ၾႃႉ၊ ၸဝ်ႈသိူဝ်ၵႃႈၾႃႉ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉသေဢမ်ႇၵႃး ၼႂ်းပိုၼ်းမိူင်းသႅၼ်ဝီၼႆၵေႃႈ လႆႈမီးမႃး ၸဝ်ႈလူင်တၢႆႇၶၢၼ်ႇ၊ ၸဝ်ႈသိူဝ်ယဵပ်ႇၾႃႉ၊ ၸဝ်ႈၶမ်းတႅတ်ႈၾႃႉ၊ ၸဝ်ႈၶမ်းၵၢႆႇၾႃႉၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၸဝ်ႈၶုၼ်တႆး ဢၼ်ၼႄလႆႈတၢင်းႁတ်းႁၢၼ် လွင်ႈႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ဝႆႉပဵၼ်ယႂ်ႇသေ ဢွၼ်ႇႁူဝ်ၵူၼ်းသိုၵ်းၵူၼ်းမိူင်း လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉပူတ်းပွၺ်ႇပၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၼင်ႇ ၸဝ်ႈၶုၼ်သၢင်ႇႁၢႆႉ၊ ၸဝ်ႈၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်းၶဝ်ၵေႃႈ မီးမႃးၸွမ်းၵူႊသိုပ်ႇၵူႊပၢၼ် တေႃႇထိုင်ႁၢၼ်ႉၸင်ႇၼႆႉယူႇ။ ၼႂ်းပိုၼ်းတႆးပၢၼ်မႂ်ႇၼႆၵေႃႈ ၸဝ်ႈၾႃႉဢုင်ႇၸိင်ႇ ပဵၼ်ၵေႃႉဢွၼ်သိုၵ်းၵူၼ်းမိူင်းသေ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉပႅတ်ႈသိုၵ်းၵျႃႇပၢၼ်ဢွၼ်တၢင်းသေ ပူဝ်ႇပႃႉထူးလႄႈဢွင်ႇသၢၼ်းၶဝ်ဢွၼ်ႇ။ တႃႇဢဝ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆးယၢမ်းလဵဝ် ပူတ်းပွၺ်ႇလွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶေႃၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸဝ်ႈၾႃႉတႆး လႄႈ ၽူႈႁၵ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆးႁဝ်းၶဝ် ဢွၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃးဢွၼ်တၢင်းယူႇယဝ်ႉ။ ပိုၼ်းၸဵတ်းသွင်ဝၼ်းၼိူင်ႈ (7.2.1947)ၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ပိုၼ်းမဵဝ်းၸိူင်ႉၼၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ငိူၼ်ႈပိုၼ်းဝၼ်းလင် ဢၼ်ၵမ်ႉယၼ်ပၼ် ၸဵတ်းသွင်ဝၼ်းၼိူင်ႈ မႄးထတ်း မိူဝ်ႈၸူဝ်ႊၼႃႈပီ 1882 ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉတႆး ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁူင်း ဢဝ်ဢဵၼ်ႁႅင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈ ၶိူဝ်းၵူၼ်းမိူင်းတႆးတင်းလၢႆ ႁူမ်ႈပႃးၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႇသေ ပေႃးတၼ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉပႅတ်ႈ သိုၵ်းၸဝ်ႈၾႃႉ ၼေႃႇသႅင်ၾႃႉ လႄႈ သိုၵ်းၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႊ ၸိူဝ်းၶိုၼ်ႈမႃးယႃႉမိူင်းတႆးၼၼ်ႉ ပေႉလႆႈပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ၵမ်းလိုၼ်း လၢမ်းတိုၵ်းပႅတ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉၼေႃႇမိူင်း တီႈလႃႈသဵဝ်ႈ၊ မိူင်းပၢတ်ႇ၊ တၢင်ႉယၢၼ်း တင်း မိူင်းယႆၸိူဝ်းၼႆႉသေ ဢွင်ႇပေႉလႄႈ လႆႈဢဝ်မိူင်းတႆးပူတ်းပွၺ်ႇလွတ်ႈလႅဝ်းမႃးလႆႈယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ဝၢႆးလင်မႃး သိုၵ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်သမ်ႉ ၶိုၼ်ႈၽႅဝ်မႃးမိူင်းတႆးသေ မိူင်းတႆးၸင်ႇၶိုၼ်းလႆႈၽႅဝ် တႂ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉ။ မိူင်းၵဵင်းတုင်ၼႆႉ 1890 မႃး ၸင်ႇတူၵ်းၶဝ်ႈၼႂ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈၵႂႃႇ။ ပၢႆးဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်းမိူင်းတႆးၽွင်းယၢမ်းၼၼ်ႉၸမ်း လႆႈႁၼ်မီးၼင်ႇၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းတီႈတႂ်ႈၼႆႉသေ လႅၵ်ႈလၢႆႊမႃးလၢႆလၢႆၸၼ်ႉလႄႈ တေႃႇပေႃးၽႅဝ်မႃးဝၼ်း 7.2.1947 ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ 7.2.1947 ၼႆႉ ယူႇလၢႆႊလၢႆႊသေပဵၼ်မႃးမီးမႃးဢမ်ႇၸႂ်ႈ။ ပဵၼ်ဝၼ်းမီးယွၼ်ႉမီးတွၼ်း ၼႂ်းပိုၼ်းတႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ တႃႇၵေႃႇတင်ႈလႆႈ ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဢၼ်ၼိူင်ႈၵေႃႈၸႂ်ႈယဝ်ႉ။