ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ (Education) ၼႆႉ ၸွမ်းၼင်ႇ Nelson Mandela လၢတ်ႈဝႆႉတႄႉ မၼ်းပဵၼ် "ၶိူင်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇဢၼ်မီးဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ" တွၼ်ႈတႃႇႁဝ်းတေၸႂ်ႉလႅၵ်ႈလၢႆႈလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉယဝ်ႉ။ မၼ်းယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇဢမ်ႇၵႃးဝႃႈ တေလႅၵ်ႈလၢႆႈပၼ်လွင်ႈယူႇသဝ်းၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈၵူၺ်း၊ မၼ်းယင်းၸၢင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈပၼ်ပႃး တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း တေႃႇပေႃးထိုင်ပႃး လုမ်ႈၽႃႉတင်းလုမ်ႈလႆႈယူႇ။ ႁဝ်းမႃးတူၺ်း လွင်ႈတၢင်းဢၼ် Nelson Mandela ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၼႆႉ လွင်ႈယႂ်ႇမီးသင်လၢႆလၢႆၼႆၶႃႈ။ ႁဝ်းမႃးလိူၵ်ႈတူၺ်း ႁူဝ်ၶေႃႈဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၶႂ်ႈသိုပ်ႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းၶႃႈ- 1. ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ပဵၼ်ၶိူင်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈလုမ်ႈၾႃႉ- ၶႃႈတေမႃးဢုပ်ႇလၢတ်ႈၼႄဝႃႈ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၼႆႉ မၼ်းၸၢင်ႈၵႄႈလိတ်ႈလွင်ႈၶွင်ႈၶမ် တၢင်းယၢပ်ႇယၢၵ်ႈၶၢၼ်ၸႂ် တၢင်းယၢၵ်ႈၽၢၼ် လႄႈ လွင်ႈဢမ်ႇၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းလႆႈꩡိူင်ႉႁိုဝ်ၼႆၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။ Nelson Mandela ယင်းလၢတ်ႈဝႆႉပႃးဝႃႈ- လုၵ်ႈဢွၼ်ႇပဵၼ် "မၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ်" ၶွင်ဝၼ်းမိူဝ်းၼႃႈ။ မၼ်းၸဝ်ႈယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူႈၵေႃႉ လူဝ်ႇလႆႈမီး "တၢင်းႁိူဝ်ႈလႅင်း" ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ တွၼ်ႈတႃႇၵေႃႇသၢင်ႈႁႂ်ႈꩡိုင်ႈမိူင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလီလိူဝ်ၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈတၢင်းဢၼ် Mandela ပၼ်ႁႅင်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႄႉတႄႉၼၼ်ႉ မီးၼင်ႇၼႆၶႃႈ: 1. ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ပဵၼ်သုၼ်ႇလႆႈပိုၼ်ႉထၢၼ် (A Basic Right) Mandela ႁၼ်ဝႃႈ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ "သုၼ်ႇၶိုၵ်ႉတွၼ်း" (Privilege ) ဢၼ်ၼိုင်ႈတွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းမီးၵူၺ်း၊ မၼ်းပဵၼ် သုၼ်ႇလႆႈပိုၼ်ႉထၢၼ် ဢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူႈၵေႃႉ လူဝ်ႇလႆႈလႆႈယူႇယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈယၼ်မၼ်ႈၼင်ႇၼႆ- လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူႈၵေႃႉ လူဝ်ႇလႆႈမီးသုၼ်ႇၶဝ်ႈႁူင်းႁဵၼ်း ဢမ်ႇလိူၵ်ႈသီၽိဝ်ၼိူဝ်ႉ၊ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း လႄႈ ထၢၼ်ႈၵူၼ်း။ 2. လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ တေပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်မိူဝ်းၼႃႈ Mandela လၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ- "Our children are our greatest treasure. They are our future." (လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၶူဝ်းၵႅဝ်ႈသႅင်ပႅင်း၊ဢၼ်မီးႁႅင်းၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ။ ၶဝ်ပဵၼ်ၵူၼ်းၵတ်ႉတႃႇဝၼ်းမိူဝ်းၼႃႈႁဝ်း။) သင်ဝႃႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇဢမ်ႇမီးပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ၊ မိူင်းၼၼ်ႉၵေႃႈတေဢမ်ႇမီးတၢင််းၵတ်ႉမိူဝ်းၼႃႈ ဢၼ်ႁိူဝ်ႈႁႅင်းလႆႈ။ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇတေသွၼ်ပၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁႂ်ႈမီး "တၢင်းႁူႉ" လႄႈ "တၢင်းမေႃ" တွၼ်ႈတႃႇမႃးၵုမ်းထိင်း လႄႈ ၵေႃႇသၢင်ႈꩡိုင်ႈမိူင်းႁဝ်းမိူဝ်းၼႃႈ။ 3. ပူတ်းပႅတ်ႈလွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄ ၼႂ်းၸႂ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ- Mandela ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼႆႉ ၵိူတ်ႇမႃးလူၺ်ႈ ၸႂ်ဢၼ်ၶၢဝ်သႂ်။ ၶဝ်ဢမ်ႇႁူႉၸၵ်းလွင်ႈၸင်းၵၼ်၊ လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄၵၼ်။ သင်ဝႃႈႁဝ်းၸႂ်ႉပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ သွၼ်ပၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁႂ်ႈႁူႉၸၵ်း "လွင်ႈႁၵ်ႉ" လႄႈ "လွင်ႈၼပ်ႉယမ်ၵၼ်"ၼႆ၊ မိူင်းၼၼ်ႉတေမီးလွင်ႈငမ်းယဵၼ် (Peace) ၵႂႃႇၸူဝ်ႈလုၵ်ႈပၢၼ်လၢၼ်ႁဝ်းယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈသင် Mandela ၸင်ႇပၼ်ႁႅင်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇတႄႉတႄႉ? လွင်ႈတၢင်း -ၽွၼ်းလီတေႃႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ တႃႇလႆႈၵၢၼ်လီ | ႁႂ်ႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ လုၵ်ႉၶၢမ်ႈပူၼ်ႉလႆႈ တၢင်းယၢပ်ႇယၢၵ်ႈ၊ၽေးၽၢၼ်။ တႃႇမီးတၢင်းဝူၼ်ႉၵႂၢင်ႈ| ႁႂ်ႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ႁူႉၸၵ်းလုမ်ႈၾႃႉလႄႈ ၵူၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း။ တႃႇမီးၸႂ်ႁတ်းႁၢၼ် | ႁႂ်ႈႁတ်းလၢတ်ႈ၊ ႁတ်းတေႃႇသူႈ တွၼ်ႈတႃႇဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ၊မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼၼ်၊ Nelson Mandela ၸင်ႇလႆႈတင်ႈ (Nelson Mandela Children’s Fund) တွၼ်ႈတႃႇၸွႆႈထႅမ်ပၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ႁႂ်ႈလႆႈလွင်ႈၵုမ်ႇထူၼ်ႈလႄႈ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈႁဝ်းၼႆႉ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ယင်းလူဝ်ႇသင်ထႅင်ႈ၊တႃႇၵႅမ်တႃႇထႅမ်လိူဝ်သေၼႆႉၼႆ ႁဝ်းၶႃႈမႃးဢုပ်ႇၵၼ်လွင်ႈ တၢင်းယၢပ်ႇယၢၵ်ႈ၊ၶၢၼ်ꩡႂ် လႄႈ လွင်ႈၵႄႈၶႆပၼ်ႁႃပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇလႆႈယူႇၶႃႈဢေႃႈ။ "ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ" ၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇၵႃးဝႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈတၢင်းမေႃလိၵ်ႈလၢႆးၵူၺ်း၊ မၼ်းပဵၼ် "ပိုၼ်ႉႁူႉ" ဢၼ်တေႁဵတ်းႁႂ်ႈလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်မႃးလႆႈ။ တီႈဢၼ် Nelson Mandela လၢတ်ႈဝႃႈ- "Education is the most powerful weapon which you can use to change the world" (ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ပဵၼ်ၶိူင်ႈၵၢင်ႇဢၼ်မီးဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၸႂ်ႉလႅၵ်ႈလၢႆႈလုမ်ႈၾႃႉလႆႈ) ၼႆႉ မၼ်းမီးတီႈပွင်ႇ လွင်ႈယႂ်ႇ (႓)သၢမ်ၶေႃႈ ၼင်ႇၼႆၶႃႈ- 1. ၵႄႈၶႆပၼ်ႁႃ တၢင်းယၢၵ်ႈၽၢၼ် (Fighting Poverty) Mandela ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းလဵဝ် ဢၼ်တေႁဵတ်းႁႂ်ႈ လုၵ်ႈလၢင်းၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လႄႈ ၵူၼ်းၽၢၼ် တေလုၵ်ႉပူၼ်ႉၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ ပဵၼ်မႃး ၵူၼ်းမီးၸၼ်ႉ၊ ၵူၼ်းမီးပၺ်ႇၺႃႇလႆႈ။ မၼ်းပၢႆႇၺႃႇတၢင်းႁူႉမေႃၼႆႉ မၼ်းၸၢင်ႈပၼ်ႁႅင်းထွင်းဢီးႁႂ်ႈၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ မီးတၢင်းမေႃ တွၼ်ႈတႃႇႁႃလဵင်ႉတွင်ႉသေ လႅၵ်ႈလၢႆႈပၼ် ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း။ 2. ယႃႉလူႉတၢင်းႁၼ်ၽိတ်း လႄႈ လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄ (Overcoming Prejudice) ၼႂ်းပိုၼ်းမိူင်း South Africa ဢၼ်မီးလွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄသီၽိဝ်ၼိူဝ်ႉၼၼ်ႉ Mandela ႁၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်"လွင်ႈၸင်းၵၼ်"လွင်ႈꩡင်းၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်လွင်ႈဢၼ် "လႆႈႁဵၼ်းဢဝ်" မႃးၵူၺ်း။ သင်ဝႃႈၵူၼ်းႁဝ်း ႁဵၼ်းဢဝ်လွင်ႈၸင်းၵၼ်လႆႈၼႆ၊ ႁဝ်းၵေႃႈတေႃႈ "ႁဵၼ်းဢဝ်လွင်ႈႁၵ်ႉၵၼ်"လႆႈယူႇ။ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၼႆႉယဝ်ႉ တေမႃးပူတ်းပႅတ်ႈတၢင်းႁၼ်ၽိတ်း ၸိူဝ်းဢၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းသွၼ်ပၼ်ႁဝ်းမႃးၼၼ်ႉ။ 3. ၵေႃႇသၢင်ႈတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ဢၼ်မီးလွင်ႈတဵင်ႈထမ်း (Building Justice) ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ႁူႉၸႅင်ႈလွင်ႈ "သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း" (Human Rights)။ မိူဝ်ႈၵူၼ်းမိူင်းမီးတၢင်းႁူႉယဝ်ႉ ၶဝ်တေဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉလွင်ႈတဵၵ်းတဵင်၊ ၶဝ်တေႁူႉၸၵ်းၵႅတ်ႇၶႄသုၼ်ႇလႆႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်မႃး။ "တၢင်းႁူႉ ပဵၼ်ငဝ်းလႅင်း ဢၼ်တေထွၵ်ႇလိုပ်ႈပႅတ်ႈ တၢင်းမိုတ်ႈလမ်တၼ်(တၢင်းဢမ်ႇမေႃသင်)။" Mandela(မၢၼ်ႇတေးလႃး) ပၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းဝႆႉဝႃႈ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၼႆႉ တေလႆႈပဵၼ်တွၼ်ႈတႃႇ "ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉ" ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းမီးငိုၼ်းၵူၺ်း။